Zamisli da si na prelijepom grčkom ostrvu, na mjestu gdje more šušti uz stijene, sunce prži krošnje maslina, a večeri su pune muzike i poezije. Sad zamisli da si tamo prije više od 2.600 godina – i da upoznaš ženu koja piše najnježnije, najstrastvenije stihove o ljubavi prema drugim ženama. To nije bajka, to je priča o Sapfo – jednoj od najslavnijih pjesnikinja svih vremena i pravoj ikoni LGBT+ istorije.
Piše: Željana Maglov
Sapfo je rođena oko 630. godine prije nove ere na ostrvu Lezbos, i iako o njenom životu ne znamo mnogo detalja (hvala, istorijo, što si spaljivala sve što nam je važno), ono što nam je ostalo – njeni stihovi – govori više nego dovoljno. Bila je pjesnikinja, učiteljica, možda čak i neka vrsta sveštenice, ali najvažnije – bila je žena koja je osjećala, voljela i pisala iz srca. I to srce je često bilo okrenuto ka drugim ženama.
Njeni stihovi su prepuni osjećaja koji su itekako poznati svakome ko je ikada bio zaljubljen – zaljubljen pogled, nervoza kad vidiš osobu koja ti se sviđa, čežnja kad je nema, tuga kad te ne gleda onako kako ti gledaš nju. Ali ono što je Sapfo činilo posebnom (i revolucionarnom, i tada i danas) jeste to što nije maskirala te osjećaje. Nije ih skrivala iza „on“ ili „ona“ – bila je direktna, otvorena, iskrena. Pisala je o ljubavi prema djevojkama bez izvinjenja.
Jedna od najpoznatijih pjesama koju nam je ostavila opisuje njen fizički odgovor na prisustvo djevojke koju voli – srce koje ubrzano kuca, znojavi dlanovi, gubitak glasa. Zaljubljenost izgleda isto bez obzira na to da li je godina 600. p.n.e. ili 2025.
Naravno, nije sve bilo bajno. Kroz istoriju su mnogi pokušavali da „preprave“ Sapfo, da njenu poeziju predstave kao puku metaforu, da umanje ili potpuno izbrišu njen kvir identitet. Govorilo se da je možda bila hetero, da su njene pjesme samo „umjetnička preuveličavanja“, pa čak i da je bila udata (mada za nekog lika koji se zvao – Kerkilas s Androsa, što bukvalno zvuči kao loš meme). Sve to da bi se negirala jedna prosta, ali moćna istina: Sapfo je voljela žene.
Zbog nje i njenog ostrva, riječ „lezbejka“ danas ima svoje značenje. Njeno ime se nalazi u poeziji savremenih autorki i autora, i u srcima svih onih koji su se nekad osjećali neshvaćeno, neprihvaćeno ili „drugačije“. Sapfo je tu kao podsjetnik da nismo sami – i da nismo prvi. Naša ljubav ima istoriju. Ima glas. I ima stih.
